PRZYWILEJ GDAŃSKI
Prawa, swobody handlowe oraz obowiązki względem Korony dla Królewskiego Miasta Gdańska określający
My, Jerzy IV,
z Bożej łaski i woli Narodu, Król Polski, Wielki Książę Litewski,
Książę Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Kijowski, Wołyński, Podolski, Podlaski,
Inflancki, Smoleński, Siewierski, Czernihowski, etc. etc. etc.,
Król Najwierniejszy, a także Patriarcha Rotrii i Wielki Książę Oranii
in Nomine Domini et ad perpetuam rei memoriam:
* * *
Wszem wobec i każdemu z osobna, komu o tym wiedzieć należy, a w szczególności wierność Nam dzisiaj ślubującemu Wilhelmowi von Zugdam, Burmistrzowi Gdańska, oraz całej Radzie Miejskiej i pospólstwu gdańskiemu oznajmiamy. Pomni na potęgę tego nadmorskiego grodu, chcąc jego rozwój zabezpieczyć, a zarazem prawa Korony nienaruszone utrzymać, postanawiamy co następuje:
I. Gwarantujemy Miastu Królewskiemu Gdańskowi Naszą monarszą opiekę i protekcję. Miasto ma pełne prawo do swobodnego rozwoju, wznoszenia budowli, umacniania swoich murów oraz swobodnego tworzenia własnych opowieści i narracji, by chwała grodu po wsze czasy rosła.
II. Potwierdzamy niniejszym prawo do swobodnego handlu, ażeby gdańscy kupcy majątki pomnażać mogli z pożytkiem dla siebie i całej Rzeczypospolitej.
III. Zastrzegamy jednakowoż dla Nas i następców Naszych wyłączne prawo otwierania i zamykania portu gdańskiego oraz regulowania w nim wszelkiej żeglugi. Prawo nakładania embarga na handel morski z jakimkolwiek krajem wyłącznie przy monarsze pozostaje. Zastrzegamy sobie także w pełni prawo budowania nowych portów oraz tworzenia królewskiej floty wojennej.
IV. Stanowimy, iż każdy członek gdańskiej rady, burmistrzowie, a także komendant twierdzy w Wisłoujściu i Latarni, mają bezwzględny obowiązek składania przysięgi na wierność królowi.
V. Zezwalamy Miastu na posiadanie własnej zbrojnej floty, z tym jednakże zastrzeżeniem, iż jej wielkość i siła pod żadnym pozorem nie mogą przekroczyć połowy stanu Królewskiej Floty Koronnej.
VI. Lądowe siły zbrojne Gdańska zachować mają charakter milicyjny. Na czas pokoju ich liczebność podlega ograniczeniu i nie może wynosić więcej niż połowę regularnego regimentu, który wedle Konstytucji Sejmowej z dnia I miesiąca I anno MMXXI o wojskach prywatnych, liczyć może od 3 do 9 chorągwi (od 80 do 150 ludzi każda). Dopiero na czas wojny milicja miejska może zostać rozwinięta do wielkości całego, jednego regimentu, to jest maksymalnie dziewięciu kompanii lub rot piechoty, wspartych jedną baterią artylerii lekkiej.
VII. Z mocy prerogatyw Naszych królewskich, a w oparciu o Konstytucyję Sejmową o karawanach a konwojach z dnia XVI miesiąca XII anno MMXX, przywilej szczególny Miastu nadajemy, mocą którego samo Miasto, jak i kupcy gdańscy w jego imieniu działający, dwa konwoje morskie w każdym miesiącu wyprawiać i prowadzić mogą, miast jednego, jak to powszechne prawo stanowi, ażeby skarbiec miejski i zyski z handlu tym obficiej się mnożyły.
VIII. Ustanawiamy niniejszym cło portowe, od dawna palowym zwane. Od każdego konwoju morskiego, zyski przynoszącego, przez Miasto, pięć od sta (5%) ze wspomnianego zysku do Szkatuły Tronu odprowadzone być winno, jako uznanie zwierzchności Naszej nad wodami.
IX. Słowem królewskim ręczymy, iż ciężarów na Miasto nakładanych bez umiaru mnożyć nie będziemy, a cło wspomniane w punkcie poprzednim nigdy ponad dziesięć od sta (10%) podniesione nie zostanie. Nadto, wszelkie zamysły zmian w wysokości owego cła z Radą Miasta Królewskiego Gdańska wpierw konsultowane będą, by krzywda gdańskiemu kupiectwu się nie działa.
X. Zastrzegamy, iż Królewska Flota Koronna prawo mieć będzie w porcie gdańskim stacjonować, a także zimować bez uiszczania żadnych opłat portowych. Ponadto, naprawy okrętów i pobór prowiantu dla floty Naszej z magazynów miejskich po uczciwych, preferencyjnych cenach odbywać się mają.
XI. W przypadku wojny na morzu i zagrożenia granic Rzeczypospolitej, Miasto obowiązane jest wydzielić stosowną część swej zbrojnej floty i oddać ją pod bezpośrednie rozkazy Wielkiego Admirała, by siły Korony na akwenach wsparła.
XII. Zaszczyty dawne potwierdzając, prawo Miasta Królewskiego Gdańska do noszenia złotej korony w swym herbie oraz na fladze miejskiej po wsze czasy aprobujemy, jako znak niezłomnej wierności monarsze.
XIII. Mennicy gdańskiej przywilej bicia własnej monety z imieniem i wizerunkiem królewskim nadajemy. Zastrzegamy jednak z całą surowością, iż walory te charakter wyłącznie pamiątkowy nosić będą i do oficjalnego obiegu gospodarczego jako prawny środek płatniczy wprowadzane być nie mogą.
XIV. Nadajemy Miastu prawo składu. Wszelki obcy kupiec, co drogą morską do portu zawita, winien towary swoje wpierw kupcom gdańskim do nabycia zaoferować, nim z handlem swym dalej w granice Rzeczypospolitej wyruszy.
Dano i pieczęcią opatrzono w Gdańsku,
dnia XXII II AD. MMXXVI
/-/ Jerzy IV, Rex
